Κάθε καλοκαίρι τα θερινά σινεμά κάνουν κάτι που καμία πλατφόρμα streaming δεν έχει καταφέρει να αντιγράψει: ξαναβάζουν στο πανί τις ταινίες που έφτιαξαν τον ελληνικό κινηματογράφο, εκεί που προβλήθηκαν την πρώτη φορά - σε αυλές με γιασεμί, κάτω από ανοιχτό ουρανό. Το Mood καταγράφει αυτή τη στιγμή πάνω από 2.000 προβολές σε 112 αίθουσες και θερινά της Αθήνας, και μέσα στο πρόγραμμα κρύβονται δύο από τις πιο σημαντικές ελληνικές ταινίες όλων των εποχών, που επιστρέφουν στο ιστορικό Cine Paris της Πλάκας μέσα στον Αύγουστο και τον Σεπτέμβριο.
Ο οδηγός παρακάτω δεν είναι η πλήρης ιστορία του ελληνικού σινεμά - είναι οι σταθμοί: οι ταινίες που άλλαξαν την πορεία του, ανά δεκαετία, και το πού μπορεί να τις πετύχει κανείς φέτος σε μεγάλη οθόνη.
Η χρυσή δεκαετία: Στέλλα, Ο Δράκος και Ποτέ την Κυριακή
Η δεκαετία του '50 είναι το σημείο όπου ο ελληνικός κινηματογράφος σταματά να είναι απλώς βιομηχανία και αρχίζει να γίνεται τέχνη με διεθνή απήχηση. Η «Στέλλα» (1955) του Μιχάλη Κακογιάννη, βασισμένη στο θεατρικό «Στέλλα με τα κόκκινα γάντια» του Ιάκωβου Καμπανέλλη, σύστησε στον κόσμο τη Μελίνα Μερκούρη στον πρώτο κινηματογραφικό της ρόλο και ταξίδεψε ως τις Κάννες - με τη μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και το «Αγάπη που 'γινες δίκοπο μαχαίρι» να γίνονται κομμάτι της ταινίας όσο και το σενάριο.
Έναν χρόνο μετά, «Ο Δράκος» (1956) του Νίκου Κούνδουρου απέτυχε εμπορικά - και σήμερα, με τον Ντίνο Ηλιόπουλο σε έναν ρόλο που δεν του ξαναδόθηκε ποτέ, ψηφίζεται συχνά από κριτικούς η καλύτερη ελληνική ταινία όλων των εποχών. Η δεκαετία κλείνει με το «Ποτέ την Κυριακή» (1960) του Ζυλ Ντασέν: βραβείο ερμηνείας για τη Μερκούρη στις Κάννες και Όσκαρ τραγουδιού για «Τα Παιδιά του Πειραιά» του Χατζιδάκι - το πρώτο Όσκαρ που πήρε ποτέ ελληνικό τραγούδι.
Ο Βασίλης Γεωργιάδης και οι δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ
Αν υπάρχει σκηνοθέτης που έβαλε το ελληνικό λαϊκό δράμα στη μεγάλη διεθνή βιτρίνα, είναι ο Βασίλης Γεωργιάδης - με δύο υποψηφιότητες για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας μέσα σε τρία χρόνια. «Τα Κόκκινα Φανάρια» (1963), από το θεατρικό του Αλέκου Γαλανού, μετέφεραν την Τρούμπα του Πειραιά στην οθόνη με ένα cast που διαβάζεται σαν πάνθεον: Τζένη Καρέζη, Γιώργος Φούντας, Δημήτρης Παπαμιχαήλ και Μαίρη Χρονοπούλου, με τη μουσική του Σταύρου Ξαρχάκου να συντροφεύει την ιστορία.
Το 1965 ακολούθησε το «Το Χώμα Βάφτηκε Κόκκινο», εποχής αυτή τη φορά: ο θεσσαλικός κάμπος, το αγροτικό ζήτημα και το Κιλελέρ, με τους Νίκο Κούρκουλο και Μάνο Κατράκη. Δεύτερη υποψηφιότητα για Όσκαρ - ρεκόρ που κανένας άλλος Έλληνας σκηνοθέτης δεν έχει ισοφαρίσει σε τόσο σύντομο διάστημα.
Φέτος και οι δύο επιστρέφουν εκεί που ανήκουν: Τα Κόκκινα Φανάρια προβάλλονται στις 26 Αυγούστου και Το Χώμα Βάφτηκε Κόκκινο στις 2 Σεπτεμβρίου, στο Cine Paris - το θερινό της Πλάκας που ξαναλειτουργεί μετά την ανακαίνισή του, με θέα την Ακρόπολη.
Ηλέκτρα και Ζορμπάς: το διεθνές άλμα του Κακογιάννη
Ανάμεσα στις δύο ταινίες του Γεωργιάδη, ο Κακογιάννης έκανε τη δική του διεθνή διαδρομή. Η «Ηλέκτρα» (1962), με την Ειρήνη Παππά και τη μουσική του Μίκη Θεοδωράκη, πήρε τη δική της υποψηφιότητα για Όσκαρ και έδειξε ότι η αρχαία τραγωδία μπορεί να γίνει σύγχρονο σινεμά χωρίς να μουσειοποιηθεί. Δύο χρόνια μετά, ο «Αλέξης Ζορμπάς» (1964) - με τον Anthony Quinn, τη Λίλα Κέντροβα και το συρτάκι του Θεοδωράκη που έγινε ίσως το πιο αναγνωρίσιμο ελληνικό μουσικό theme παγκοσμίως - κέρδισε τρία Όσκαρ και έκανε την Κρήτη κινηματογραφικό προορισμό. Διεθνής συμπαραγωγή μεν, γυρισμένη όμως στην Ελλάδα, με ελληνική ψυχή και ελληνικό ήχο.
Ο Νέος Ελληνικός Κινηματογράφος: Ευδοκία, Ο Θίασος και Ρεμπέτικο
Μετά τη χρυσή εποχή των στούντιο, η γενιά του '70 γύρισε την πλάτη στο εμπορικό σινεμά και έφτιαξε κάτι πιο σκληρό. Η «Ευδοκία» (1971) του Αλέξη Δαμιανού - με το ζεϊμπέκικο του Μάνου Λοΐζου που ακούγεται πλέον σε κάθε γλέντι - είναι από τις πιο ωμές ερωτικές ιστορίες που γυρίστηκαν ποτέ στα ελληνικά. «Ο Θίασος» (1975) του Θόδωρου Αγγελόπουλου, ένα σχεδόν τετράωρο ταξίδι ενός περιοδεύοντος θιάσου μέσα από τη δεκαετία 1939-1952, εμφανίζεται σταθερά στις διεθνείς λίστες με τις σημαντικότερες ταινίες του ευρωπαϊκού σινεμά. Και το «Ρεμπέτικο» (1983) του Κώστα Φέρρη, με τη μουσική του Ξαρχάκου σε στίχους Νίκου Γκάτσου, πήρε την Αργυρή Άρκτο στο Βερολίνο το 1984 και έκανε μια ολόκληρη γενιά να ανακαλύψει ξανά το ρεμπέτικο.
Από τον Κυνόδοντα στο σήμερα
Η πιο πρόσφατη σελίδα γράφτηκε το 2009, όταν ο «Κυνόδοντας» του Γιώργου Λάνθιμου κέρδισε το Un Certain Regard στις Κάννες και έφερε στην Ελλάδα υποψηφιότητα για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας μετά από δεκαετίες. Το λεγόμενο greek weird wave που ακολούθησε δεν ήταν σχολή με μανιφέστο - ήταν μια χούφτα σκηνοθέτες που γύρισαν ταινίες μέσα στην κρίση, με ελάχιστα χρήματα και παγωμένο χιούμορ. Ο Λάνθιμος είναι σήμερα από τους πιο περιζήτητους σκηνοθέτες του κόσμου, και η διαδρομή του ξεκίνησε από εκείνη την ταινία.
Πού θα τις δεις φέτος
Σε μια εποχή που σχεδόν τα πάντα είναι διαθέσιμα on demand, το θερινό σινεμά επιμένει σε κάτι διαφορετικό: η ταινία έχει μία ημερομηνία, ένα πανί και μία ευκαιρία - όπως το 1963. Οι κλασικές ελληνικές ταινίες παίζουν κάθε καλοκαίρι σε επανεκδόσεις και αφιερώματα στα θερινά της Αθήνας, με το Cine Paris να κρατά φέτος τη σκυτάλη με τις προβολές του Γεωργιάδη. Το πλήρες πρόγραμμα - από τις επανεκδόσεις ως τις φετινές πρεμιέρες - ζει στα θερινά σινεμά της Αθήνας στο Mood.
Συχνές Ερωτήσεις
Πού μπορώ να δω κλασικές ελληνικές ταινίες στην Αθήνα το 2026;
Στα θερινά σινεμά, που προγραμματίζουν κάθε καλοκαίρι επανεκδόσεις και αφιερώματα. Φέτος το Cine Paris στην Πλάκα προβάλλει «Τα Κόκκινα Φανάρια» στις 26 Αυγούστου και «Το Χώμα Βάφτηκε Κόκκινο» στις 2 Σεπτεμβρίου. Το πρόγραμμα όλων των αιθουσών υπάρχει στο Mood.
Ποια ελληνική ταινία έχει κερδίσει Όσκαρ;
Καμία αμιγώς ελληνική παραγωγή δεν έχει κερδίσει το Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας. Το «Ποτέ την Κυριακή» (1960) κέρδισε το Όσκαρ τραγουδιού για «Τα Παιδιά του Πειραιά» του Μάνου Χατζιδάκι, ενώ ο «Αλέξης Ζορμπάς» (1964), διεθνής συμπαραγωγή γυρισμένη στην Ελλάδα, κέρδισε τρία Όσκαρ.
Ποιες ελληνικές ταινίες ήταν υποψήφιες για Όσκαρ ξενόγλωσσης ταινίας;
Πέντε: η «Ηλέκτρα» (1962) του Κακογιάννη, «Τα Κόκκινα Φανάρια» (1963) και «Το Χώμα Βάφτηκε Κόκκινο» (1965) του Γεωργιάδη, η «Ιφιγένεια» (1977) του Κακογιάννη και ο «Κυνόδοντας» (2009) του Λάνθιμου.
Παίζουν παλιές ελληνικές ταινίες στα θερινά σινεμά;
Ναι - οι επανεκδόσεις κλασικών ταινιών, ελληνικών και ξένων, είναι από τα πιο σταθερά κομμάτια του προγράμματος των θερινών. Πολλές αίθουσες κρατούν συγκεκριμένες βραδιές της εβδομάδας για κλασικό ρεπερτόριο.
