Η Αγία Παρασκευή γιορτάζει κάθε χρόνο στις 26 Ιουλίου, και το όνομά της το κρατούν αμέτρητες εκκλησίες και ξωκλήσια σε όλη τη χώρα - είναι από τις πιο κοινές αφιερώσεις που θα βρεις σε ελληνικό χωριό. Στη λαϊκή παράδοση θεωρείται προστάτιδα της όρασης, η αγία στην οποία προσεύχεται ο κόσμος για τα μάτια του, και αυτός είναι ένας από τους λόγους που το πανηγύρι της απλώνεται τόσο πολύ. Το Mood καταγράφει πανηγύρια της Αγίας Παρασκευής σε όλη την Ελλάδα, από τις Κυκλάδες ως τη Θεσσαλία.
Η αγία των ματιών
Η σύνδεση της Αγίας Παρασκευής με την όραση κρατά από παλιά και εξηγεί γιατί το όνομά της βρίσκεται σχεδόν παντού. Σε πολλά χωριά ο κόσμος ανάβει το καντήλι και προσεύχεται «για τα μάτια», και δίπλα στα μεγάλα εκκλησάκια στέκονται μικρά παρεκκλήσια αφιερωμένα σε αυτήν, συχνά με μια πηγή ή ένα αγίασμα κοντά. Έτσι, στις 26 Ιουλίου δεν γιορτάζει ένα χωριό αλλά δεκάδες ταυτόχρονα, το καθένα στο δικό του εκκλησάκι.
Σε αρκετά προσκυνήματα, το νερό από το αγίασμα δίπλα στο εκκλησάκι θεωρείται ότι κάνει καλό στα μάτια, και ο κόσμος περνά να πλυθεί ή να πάρει λίγο μαζί του. Έτσι, η γιορτή δεν είναι μόνο γλέντι· κρατά και ένα κομμάτι προσκυνήματος, ιδίως το πρωί, πριν ανοίξουν τα τραπέζια. Η ίδια η αγία, μια νεαρή μάρτυρας των πρώτων χριστιανικών αιώνων, έμεινε στη λαϊκή μνήμη κυρίως ως θεραπεύτρια, και αυτό το πρόσωπο κράτησε το όνομά της ζωντανό σε κάθε γωνιά της χώρας.
Η γιορτή είναι και ονομαστική: γιορτάζουν όσες λέγονται Παρασκευή ή Βίκυ. Το τραπέζι στο σπίτι και το γλέντι στην πλατεία δένουν έτσι σε μία μέρα, και σε πολλές περιοχές η γιορτή ξεκινά από την παραμονή, το βράδυ της 25ης Ιουλίου.
Η παραμονή και το γλέντι
Τα τυπικά παραμένουν ίδια από τόπο σε τόπο. Το απόγευμα ή το βράδυ γίνεται η λειτουργία στο εκκλησάκι, και μετά ανοίγει το γλέντι στον αύλειο χώρο: τραπέζια, τοπικό φαγητό, κρασί και μια κομπανία που παίζει τη μουσική του κάθε τόπου. Στα νησιά ακούγονται νησιώτικα με βιολί και λαούτο, στη στεριά τα δημοτικά με το κλαρίνο, και ο κόσμος τρώει, πίνει και χορεύει ως αργά. Σε αρκετά χωριά το γλέντι κρατά ως το ξημέρωμα, με τα τραπέζια να μένουν στημένα στην πλατεία και την κομπανία να αλλάζει σκοπούς ανάλογα με τη διάθεση.
Επειδή η Αγία Παρασκευή πέφτει λίγες μέρες μετά τον Προφήτη Ηλία, στις 20 Ιουλίου, και την Αγία Μαρίνα, στις 17 Ιουλίου, τα πανηγύρια της μπαίνουν σε μια σειρά καλοκαιρινών γιορτών που κρατούν αναμμένο το πρόγραμμα ως τον Δεκαπενταύγουστο.
Πού γιορτάζεται - από τις Κυκλάδες ως τη Θεσσαλία
Στα δεδομένα του Mood, η Αγία Παρασκευή απλώνεται κυρίως στο Αιγαίο. Η Αμοργός κρατά δύο πανηγύρια, στην Καλοφάνα και στην Κάτω Μεριά, ενώ η Κύθνος στήνει άλλα δύο την ίδια μέρα, στον Αστέρα κοντά στη Χώρα και στα Χωματσάκια της Δρυοπίδας.
Πιο πέρα στις Κυκλάδες, το γλέντι ανοίγει και στη Μήλο, ενώ στην Τήνο το πανηγύρι στήνεται στην Καραμπούσα. Στο βορειοανατολικό Αιγαίο, η Ικαρία κρατά το δικό της πανηγύρι στην Αγία Παρασκευή, όντας ένα από τα νησιά με ίσως την πιο ζωντανή παράδοση στα ολονύχτια γλέντια. Στη στεριά, η γιορτή φτάνει ως τη Θεσσαλία, με το παραδοσιακό πανηγύρι στα Τρίκαλα.
Η πιο κοινή αφιέρωση
Ο λόγος που η Αγία Παρασκευή γιορτάζεται σε τόσα μέρη ταυτόχρονα είναι ότι το όνομά της είναι από τα πιο συχνά σε εκκλησίες και ξωκλήσια. Σε κάθε νησί, σε κάθε ορεινό χωριό, υπάρχει σχεδόν πάντα ένα εκκλησάκι της Αγίας Παρασκευής, και το καθένα οργανώνει το δικό του πανηγύρι με το δικό του έθιμο. Γι' αυτό, στις 26 Ιουλίου, ο χάρτης γεμίζει γλέντια - από τη μικρή πλατεία ενός ορεινού χωριού ως το λιμάνι ενός νησιού.
Πολλά από αυτά τα εκκλησάκια είναι μικρά, χτισμένα από τους ίδιους τους κατοίκους σε ένα χωράφι ή σε μια πλαγιά, και ανοίγουν μία φορά τον χρόνο, ανήμερα της γιορτής. Το πανηγύρι είναι η μέρα που το χωριό μαζεύεται γύρω τους, και μαζί με τους μόνιμους κατοίκους γυρίζουν και όσοι έφυγαν για τις πόλεις ή το εξωτερικό και κρατούν τη ρίζα τους στον τόπο.
Σε αυτό βοηθά και το ότι η γιορτή είναι ονομαστική. Τα τραπέζια που στήνονται στα σπίτια για όσες γιορτάζουν συχνά καταλήγουν στην πλατεία, εκεί που παίζει η κομπανία, και το σπιτικό γλέντι γίνεται ένα με το πανηγύρι του χωριού.
Ένα πανηγύρι που δεν αλλάζει ημερομηνία
Σε αντίθεση με τις κινητές γιορτές, η Αγία Παρασκευή πέφτει πάντα στις 26 Ιουλίου - κι έτσι το πανηγύρι επαναλαμβάνεται σταθερά κάθε χρόνο, στα ίδια εκκλησάκια, στα ίδια χωριά. Είναι από τις γιορτές που κρατούν ζωντανό το καλοκαίρι πριν φτάσει ο Δεκαπενταύγουστος. Για τις ζωντανές ημερομηνίες της φετινής χρονιάς, τα πανηγύρια της Αγίας Παρασκευής και των άλλων αγίων του καλοκαιριού είναι στο Mood.
