Η Μεταμόρφωση του Σωτήρος, γνωστή στον κόσμο ως «του Σωτήρα», γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 6 Αυγούστου, στη μέση της νηστείας που οδηγεί στον Δεκαπενταύγουστο. Είναι μια γιορτή με ένα χαρακτηριστικό που δεν έχουν οι άλλες του καλοκαιριού: σε πολλές περιοχές, αυτή τη μέρα ευλογούνται στην εκκλησία τα πρώτα σταφύλια της χρονιάς. Το Mood καταγράφει πανηγύρια του Σωτήρος σε όλη τη χώρα, από το Αιγαίο ως την Κέρκυρα.
Η μέρα που ευλογούνται τα πρώτα σταφύλια
Το πιο ξεχωριστό στοιχείο της γιορτής δεν είναι το γλέντι αλλά μια μικρή τελετή μέσα στην εκκλησία. Στις 6 Αυγούστου, ο κόσμος φέρνει τα πρώτα σταφύλια του τρύγου για να τα ευλογήσει ο παπάς - μια συνήθεια που δένει τη γιορτή με την αρχή της συγκομιδής. Σε πολλά χωριά, ο κόσμος δεν έτρωγε σταφύλι πριν από αυτή τη μέρα, το πρώτο σταφύλι το γευόταν ευλογημένο, μετά τη λειτουργία.
Μετά την ευλογία, σε πολλές ενορίες τα σταφύλια μοιράζονται στον κόσμο, και το πρώτο σταφύλι της χρονιάς περνά από χέρι σε χέρι μέσα στην εκκλησία. Σε περιοχές με αμπέλια, η μέρα σημαδεύει και την αρχή μιας περιόδου δουλειάς που θα κρατήσει ως τον τρύγο, οπότε η γιορτή έχει και μια πρακτική σημασία για τους ανθρώπους της γης.
Η εικόνα ταιριάζει με το νόημα της γιορτής. Η Μεταμόρφωση είναι η μέρα που, κατά τη γραφή, ο Χριστός έδειξε το φως του στο όρος Θαβώρ - φως, καρπός και καλοκαίρι μαζί, σε μία γιορτή.
Στη μέση της νηστείας του Δεκαπενταύγουστου
Η γιορτή «του Σωτήρα» πέφτει μέσα στο δεκαπενθήμερο της νηστείας, από την 1 ως τις 14 Αυγούστου, που κλείνει με την Κοίμηση της Θεοτόκου. Μέσα σε αυτό το διάστημα, η 6η Αυγούστου είναι ένας σταθμός: η μέρα που η νηστεία χαλαρώνει και επιτρέπεται το ψάρι στο τραπέζι. Έτσι, το πανηγύρι του Σωτήρος έχει συχνά ψαρικά στα καζάνια, και το γλέντι είναι σαν μια ανάσα μέσα στη νηστεία, λίγο πριν το μεγάλο πανηγύρι του Δεκαπενταύγουστου.
Πού γιορτάζεται - από το Αιγαίο ως την Κέρκυρα
Στα δεδομένα του Mood, το πανηγύρι του Σωτήρος απλώνεται σε όλο το Αιγαίο και φτάνει ως το Ιόνιο. Στη Σάμο, το γλέντι ανοίγει ήδη από την παραμονή, στην πλατεία της Αιγιάλης, ενώ την επόμενη μέρα η Αμοργός στήνει το δικό της πανηγύρι στην ίδια πλατεία. Στην Πελοπόννησο, το Ναύπλιο κρατά τη δική του θρησκευτική πανήγυρη του Σωτήρος.
Στις Κυκλάδες, η Κύθνος γιορτάζει σε δύο σημεία, στη Χώρα και στην Επισκοπή, ενώ η Πάρος κρατά δύο πανηγύρια την ίδια μέρα, στη Μάρπησσα και στην Αλυκή. Στο Ιόνιο, η Κέρκυρα γιορτάζει σε τρία χωριά - στο Παλαιοχώρι, στο Περιβόλι και στο Ποντικονήσι, το μικρό νησάκι με το μοναστήρι απέναντι από την πόλη.
Η παραμονή και το πανηγύρι
Η δομή είναι γνωστή. Το βράδυ της παραμονής ή ανήμερα γίνεται η λειτουργία στο εκκλησάκι του Σωτήρος, και μετά ανοίγει το γλέντι στον αύλειο χώρο: τραπέζια, τοπικό φαγητό, κρασί από τον περσινό τρύγο και μια κομπανία που παίζει τη μουσική του τόπου. Στα νησιά ακούγονται νησιώτικα με βιολί και λαούτο, και ο κόσμος τρώει, πίνει και χορεύει ως αργά.
Επειδή πολλά εκκλησάκια του Σωτήρος είναι χτισμένα σε ύψωμα ή σε εξοχή, μακριά από το χωριό, το πανηγύρι κρατά κάτι από προσκύνημα: ο κόσμος ανεβαίνει από νωρίς, στη δροσιά του απογεύματος, και μένει εκεί ως αργά το βράδυ.
Ένα πανηγύρι που δεν αλλάζει ημερομηνία
Σε αντίθεση με τις κινητές γιορτές, το «του Σωτήρα» πέφτει πάντα στις 6 Αυγούστου - κι έτσι το πανηγύρι επαναλαμβάνεται σταθερά κάθε χρόνο, στα ίδια εκκλησάκια και στις ίδιες πλατείες. Είναι από τις γιορτές που κρατούν ζωντανό το πρόγραμμα μέσα στον Αύγουστο, ανάμεσα στην αρχή της νηστείας και στον Δεκαπενταύγουστο. Για τις ημερομηνίες της φετινής χρονιάς, τα πανηγύρια του Σωτήρος και των άλλων αγίων του καλοκαιριού είναι στο Mood.
